Wat is AI-geletterdheid?

AI-geletterdheid is de kennis en vaardigheid om AI verstandig te gebruiken. Wie AI-geletterd is, weet wat een AI-systeem kan, waar het fout kan gaan en wanneer je zelf moet ingrijpen. Sinds 2 februari 2025 moeten bedrijven die AI aanbieden of gebruiken ervoor zorgen dat hun medewerkers daar voldoende over weten.

Wat zegt de wet?

AI-geletterdheid staat in artikel 4 van de AI Act, de Europese AI-wet. Aanbieders en gebruiksverantwoordelijken van AI-systemen nemen maatregelen om te zorgen voor een toereikend niveau van AI-geletterdheid bij hun personeel en bij anderen die namens hen met AI-systemen werken. Daarbij houd je rekening met hun technische kennis, ervaring en opleiding, en met de context waarin de AI wordt gebruikt.

De wet zegt dus niet precies hoe je dat doet. Er is geen verplicht examen of certificaat. Wel moet je kunnen uitleggen hoe je ervoor zorgt dat mensen weten waar ze mee werken. Deze pagina is een uitleg en geen juridisch advies; kijk voor de actuele stand bij de Europese Commissie of de Rijksoverheid.

Wat moet een medewerker weten?

Dat verschilt per rol, maar de basis is voor iedereen hetzelfde:

• Hoe AI tot een antwoord komt. Een taalmodel (LLM) voorspelt tekst op basis van patronen. Het klinkt zeker, ook als het fout zit. Het kan feiten verzinnen.
• Wat het systeem in jouw werk doet. Leest het facturen uit, doet het een voorstel, of voert het zelf een actie uit?
• Waar het fout kan gaan. Bijvoorbeeld bij afwijkende documenten, onvolledige gegevens of situaties die het systeem niet eerder zag.
• Wanneer je ingrijpt. Wie controleert, wie beslist en wat je doet als een uitkomst niet klopt.
• Welke gegevens je er wel en niet in zet. Zeker bij persoonsgegevens en vertrouwelijke bedrijfsinformatie.

Voorbeelden in een bedrijf

• Groothandel: een inkoper keurt bestelvoorstellen van AI goed. Hij moet weten op welke gegevens het voorstel is gebaseerd en wanneer hij het beter zelf narekent, bijvoorbeeld bij een actie of een seizoenspiek.
• Productie: een planner krijgt een door AI voorgestelde prioriteit voor storingsmeldingen. Hij weet dat de AI de melding leest, maar de situatie op de vloer niet ziet.
• Logistiek: een medewerker op de administratie controleert pakbonnen die AI heeft uitgelezen. Hij weet welke velden vaak misgaan en kijkt daar extra naar.
• Service: een supportmedewerker verstuurt antwoorden die AI voorstelt. Hij leest ze eerst en weet dat hij verantwoordelijk blijft voor wat er naar de klant gaat.

Hoe pak je het aan?

1. Breng in kaart welke AI je gebruikt. Ook de tools die medewerkers zelf gebruiken, zoals ChatGPT, Claude of Gemini.
2. Bepaal per rol wat iemand moet weten. Een korte uitleg is vaak genoeg voor wie alleen voorstellen goedkeurt; wie AI instelt of bouwt, heeft meer nodig.
3. Maak afspraken. Welke tools mogen, welke gegevens er niet in mogen en wie bij twijfel beslist.
4. Geef uitleg bij de toepassing zelf. Een korte instructie in de software, op het moment dat iemand met de AI werkt, werkt vaak beter dan een losse training.
5. Leg het vast en herhaal het. Noteer wie welke uitleg heeft gehad, en werk het bij als je een nieuwe toepassing in gebruik neemt.

Waar je op let

• Begin niet bij de techniek, maar bij het werk. Medewerkers hoeven niet te weten hoe een neuraal netwerk werkt, wel wat de AI in hun proces doet.
• Maak de grenzen zichtbaar. Software die laat zien waar een voorstel op is gebaseerd en wat er onzeker is, helpt mensen om goed te controleren.
• Vergeet externe mensen niet. De plicht geldt ook voor anderen die namens je bedrijf met AI werken, zoals uitzendkrachten.

AI-geletterdheid in bedrijfssoftware

Goede software maakt AI-geletterdheid makkelijker: de AI doet een voorstel, laat zien waarop dat is gebaseerd, en een mens controleert en beslist. Zo werkt SQUARE Concepts ook bij Basiq Flow, waar AI bestelvoorstellen en min/max-voorraadsuggesties doet die een mens goedkeurt. Lees meer over AI-automatisering voor je bedrijf.